"Stary" Cmentarz Katolicki

[piozykow]

Tak wygląda obecnie figura Madonny po "profesjonalnej konserwacji" na Starym Cmentarzu, znajdująca się przy bocznym wejściu. Jest to rażące naruszenie zasad konserwacji zabytków polegające na pokryciu powierzchni rzeźby farbą olejną, powododując poważne szkody materialne i estetyczne. Płaszcz Marii pomalowany na zielono stanowi drastyczne odstępstwo od historycznej kolorystyki, gdzie tradycyjnie przedstawiany jest w kolorze błękitnym, co ma głębokie zakorzenienie w ikonografii chrześcijańskiej. Zastosowanie farby olejnej do renowacji zabytkowej rzeźby jest niezgodne z wiedzą konserwatorską i może prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń zabytku. Farba olejna, ze względu na swoją gęstość i właściwości chemiczne, powoduje zamknięcie porów kamienia, uniemożliwiając jego naturalne oddychanie i prowadząc do degradacji materiału od wewnątrz. Ponadto, użycie olejnej farby całkowicie zatarło oryginalną, naturalną kolorystykę i wartość artystyczną obiektu. Apeluje o pilną potrzebę objęcia tczewskiego cmentarza stosowną ochroną konserwatorską - wiele zabytkowych nagrobków jest w bardzo złym stanie i są one zagrożone.

[Krzyszwars]

Przez Tczew przejeżdżam raz na dwa lub trzy lata i niestety nigdy nie mam czasu żeby go porządnie zwiedzić. Byłem w "Muzeum Wisły" i oczywiście oglądałem słynny most. Obowiązkowo wpadam do "Kociewiaka", gdzie bardzo dobrze i smacznie karmią
Za pierwszym razem chciałem zobaczyć groby żołnierzy z 1920 i 1939. Trafiłem chyba na cmentarz ewangelicki, a później skierowano mnie na jakiś komunalny i oczywiście ich tam nie znalazłem. W tym roku miałem informacje, że znajdują się na cmentarzu katolickim przy ul. 30 Stycznia. Znalazłem grób strz. Różanowskiego, komandora Hłaski, mjr Liśkiewicza i wreszcie mogiłę z 1920-1921. Dopiero w domu, mając normalny dostęp do internetu, trafiłem na forum "Dawny Tczew", gdzie znalazłem rzetelne informacje i opisy. Dowiedziałem się, że przy ul. 30 Stycznia są ... dwa cmentarze katolickie – stary i nowy

Poległym za Ojczyznę 1920-1921

Mam kilka pytań o mogiłę żołnierzy WP zmarłych w latach 1920-1921. Kiedy ją tak urządzono ? Czy wiadomo jak wyglądała wcześniej ?

Czy dane znajdujące się na dziesięciu tablicach pochodzą z rejestrów cmentarnych, czy też zostały spisane "z natury" z dawnych tabliczek nagrobnych ? Skąd ten "Żołnierz Nieznany" ?

[Krzyszwars]

KARTA CMENTARZA (Tczew, ul. Dzierżyńskiego/30 Stycznia).
https://zabytek.pl/pl/obiekty/cmentarz- ... N.115038/1
Osoba wystawiająca ten dokument w lipcu 1986 r. zapisała w rubryce 15. (Groby o znaczeniu historycznym lub osób szczególnie zasłużonych) mogiłę zbiorową 71 osób poległych lub zamordowanych w latach 1939-1945 oraz okazały pomnik, ktory trudno nie zauważyć. Musiała jednak odwracać lub zasłaniać oczy, kiedy przechodziła obok mogiły strz. Różanowskiego, żołnierza "sanacyjnej" armii z 1939 i grobów żołnierzy "burżuazyjnej i obszarniczej armii" z 1920 r. Nic o nich nie wspomniała. Załączone fotografie przedstawiają nagrobki, które niczym się nie wyróżniają. Rozpoznawalny jest tylko pomnik.

KARTA EWIDENCYJNA Nr 182 obiektu cmentarnictwa wojennego
https://zabytek.pl/pl/obiekty/mogila-zb ... K.609556/1
1. Tczew – mogiła z wojny 1920
3. Przynależność – Wojsko Polskie (1920-21)
7. Liczba pochowanych – ogółem 10, zidentyfikowanych 10
9. Lokalizacja obiektu – Mogiła położona na cmentarzu komunalnym w Tczewie, przy ul. 30 Stycznia
Jeżeli w tej mogile zbiorowej spoczywa 10 zidentyfikowanych żołnierzy, to dlaczego na dziesiątej tabliczce jest napis – ŻOŁNIERZ NIEZNANY
Żadnej daty i informacji, kto wystawił ten dokument i kto go zatwierdził ... Fotografie przedstawiają obecnie istniejący nagrobek.
Dobrze, że tej karty nie znalazłem przed swoją bytnością w Tczewie, bo bym się rozpytywał o cmentarz komunalny, a sugerując się zamieszczoną mapką trafiłbym na Cmentarz katolicki ... nowy. Na Kartach mogił żołnierzy z 1939 r. z Cmentarza katolickiego nowego podano ten sam adres – ul. 30 Stycznia. Dla mieszkańców Tczewa, to pewnie żadna trudność, ale dla faceta, ktory jest przejazdem, to już problem i strata czasu.

[mzk]

Pan to trochę nadinterpretuję. Tak się okazuję, że znam i sprawę strzelca Różanowskiego i działalność władz komunistycznych na terenie powiatu tczewskiego. Tutaj nie chodziło o "sanacyjną" i "burżuazyjną/obszarniczą" armię. Tutaj drobne wytłumaczeniu - ja po przejrzeniu dokumentacji tczewskiej za lata 1945-1956 (czyli najgorszego okresu z możliwych, jeżeli chodzi o komunizm), nie używano takich zwrotów (chociaż nie wypowiadali się o Polsce przed 1939 r. w jakichkolwiek superlatywach - de facto uderzano we władze, nie w armię - dowódcy wojskowi byli według nich "faszystowscy", ale armia była często bez przymiotnikowa). Dlaczego nie wymieniono w tym wykazie grobu strzelca Różanowskiego? Periodyzacja 1939-1945 nie jest przypadkowa. Chodzi o tych, którzy ponieśli śmierć w czasie II wojny światowej.....a M. Różanowski zginął przed jej rozpoczęciem. Możemy się zżymać na taką decyzję, ale nie chodziło tutaj o jakąś zemstę na przedwojennej Polsce. Szczególnie w latach osiemdziesiątych, gdy żołnierze września 1939 r./AK dostawali awanse (misterna gra komunistów, ale za mało czasu by to tłumaczyć). To tylko urzędnicza krótkowzroczność, która jest i dzisiaj. Jeżeli Pan mi nie wierzy, to proszę wystąpić dzisiaj (niezależnie od władzy) dla kogokolwiek i zobaczyć, że może go nie dostać, bo przepisy określają okres czynów za które może zostać odznaczony z dokładnością do dnia. Tyle i tylko tyle.

[mzk]

Poza tym, gdyby chciano odwracać od niego wzroku....to by mu nie poświęcano tablicy w latach sześćdziesiątych. Punktujmy komunistów za ich faktyczne winy (tych nie brakuje, proszę mi uwierzyć), a nie za jakieś nadmierne trzymanie się przepisów, którego nie brakuje i dzisiaj.

[Krzyszwars]

Jeżeli chodzi o Różanowskiego, to faktycznie wybrałem dość niefortunnie ...
Proszę mi wybaczyć drobny żart i ironię. Pan to wziął zupełnie na poważne. Zgadzam się prawie w zupełności z tym, co Pan pisze. Ze zwrotami – "obrońcy burżuazji/kapitalistów i obszarników" (to o żołnierzach z 1920) i "sanacyjna armia" spotykałem się w szkole. Dyrektorem podstawówki i nauczycielem historii był dawny AL’owiec, który bardzo lubił je stosować. W szkole średniej pierwszy nauczyciel historii był podobny, ale następni już zupełnie normalni. Starali się trzymać programu, ale nie byli nadgorliwi.
Kiedy kilka lat temu Narodowy Instytut Dziedzictwa (NID) uruchomił portal zabytek.pl, gdzie zaczęto również publikować KARTY CMENTARZY i KARTY EWIDENCYJNE MIEJSC PAMIĘCI NARODOWEJ, miałem nadzieję, że będzie to wyczerpujace i rzetelne źródło o cmentarzach i grobach z Wielkiej Wojny oraz wojen o ukształtowanie granic RP z lat 1918-1921. Jestem trochę rozczarowany. Po pierwsze, to są bardzo duże braki w ewidencji, a KARTY w większości sporządzone "na odczepnego" i bez znajomości tematu. Dużo błędów.

To tylko urzędnicza krótkowzroczność, która jest i dzisiaj.

To Pańskie zdanie można by także zastosować do sprawy ochrony i opieki nad grobami wojennymi w Polsce. Dodałbym tylko jeszcze niedbalstwo i niekompetencję. Jednak, co muszę przyznać, sytuacja się poprawia, choć dużo obiektów jest już bezpowrotnie zniszczonych i utraconych.

Wracając do tematu grobu 10 żołnierzy WP z 1920-1921.

Starszy ułan Teodor Leliwa-Sławiński spoczywał w Tczewie od 28.03.1920 do początków maja. Został ekshumowany, a powtórny pogrzeb odbył się w Warszawie na Starych Powązkach.

[Krzyszwars]

Mam kilka pytań o mogiłę żołnierzy WP zmarłych w latach 1920-1921. Kiedy ją tak urządzono ? Czy wiadomo jak wyglądała wcześniej ?
Czy dane znajdujące się na dziesięciu tablicach pochodzą z rejestrów cmentarnych, czy też zostały spisane "z natury" z dawnych tabliczek nagrobnych ? Skąd ten "Żołnierz Nieznany" ?

Dość nieoczekiwanie częściową odpowiedź na moje pytania znalazłem w poście kol. LukaszB z 2013 r. – w temacie Pochówki polskich żołnierzy Września ’39.
viewtopic.php?t=1892&hilit=Poch%C3%B3wk ... =20#p39637
Jest tam KEMPN wystawiona dla Cmentarza Nowego i WYKAZ GROBÓW I MOGIŁ. Na obu tych dokumentach są adnotacje odnośnie zlikwidowanego grobu Stanisława Sadowskiego, którego szczątki zostały ekshumowane w 2006 r. i przeniesione na Cmentarz Stary.

Wtedy też wykonano nowy pomnik na mogile zbiorowej.

[Krzyszwars]

Dokument sporządzony przez 1 p.uł. Krechowieckich dotyczący śmierci st. ułana Teodora Sławińskiego i jego pogrzebu w Tczewie w dniu. 27.03.1920. Był wystawiony na aukcji na początku 2025 r.
https://onebid.fr/fr/dokumenti-dokument ... go/2634365 (dostęp 17.10.2025)
Nekrolog z Kuriera Warszawskiego – 04.05.1920

Powtórny pogrzeb 05.05.1920 w Warszawie – cmentarz Stare Powązki.

Grób rodzinny Sławińskich.