Malborskie cmentarze wojenne

[be-good]

Obok siebie, przy wylocie z Malborka na Sztum znajdują się dwa miejsca pochówku żołnierzy koalicji antyhitlerowskiej.
Cmentarz żołnierzy radzieckich jest, obiektywnie to ujmując, przyzwoicie utrzymany, za to rzadkość w tej części Europy - cmentarz żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej jest zadbany wzorcowo:

DSCF2188.jpg (413.97 KiB) Przejrzano 8289 razy

DSCF2188.jpg (413.97 KiB) Przejrzano 8289 razy

DSCF2187.jpg (479.95 KiB) Przejrzano 8289 razy

DSCF2187.jpg (479.95 KiB) Przejrzano 8289 razy

Cmentarz żołnierzy radzieckich:

[Krzyszwars]

Te dwa cmentarze w Malborku zwiedzałem również w 2011 r. i spostrzeżenia mam podobne jak kolega be-good. Cmentarz sowiecki urządzony skromnie, bez nadmiaru monumentalnych budowli i pomników, jak np. w Warszawie lub w Kleszewie k. Pułtuska. Cmentarz Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, to klasa sama w sobie. Nie ma co się dziwić, że jest utrzymany wzorowo … szczególnie jeżeli porównamy go ze stanem innych cmentarzy wojennych i wojskowych znajdujących się w Polsce
W 1917 r. powstała Imperial War Graves Commission (IWGC), która w 1960 zmieniła nazwę na Commonwealth War Graves Commission (CWGC - Komisja Grobów Wojennych Brytyjskiej Wspólnoty Narodów). Organizacja wypracowała następujące zasady – każdy z poległych lub zmarłych powinien być upamiętniony na nagrobku lub pomniku. Pomniki powinny być jednolite, bez względu na stopień wojskowy. Cmentarze będące pod opieką CWGC mają jednolity wygląd na całym świecie. Obecnie w Polsce jest pięć takich miejsc. Cmentarz w Malborku / Malbork War Cemetery jako jedyny ma charakter samodzielnego obiektu – pochówki w Poznaniu i Krakowie znajdują się na terenach będących częścią kompleksów cmentarnych.

Krzyż Ofiarności – „Cross of Sacrifice” umieszczany w centralnym punkcie każdego cmentarza CWGC.

[Krzyszwars]

Pochowani na Malbork War Cemetery, to głównie brytyjscy jeńcy wojenni, zmarli w obozach jenieckich. Większość z nich dostała się do niewoli we Francji i Belgii w 1940 r. oraz w kontynentalnej części Grecji i na Krecie w 1941. Przebywali m.in. w następujących obozach: Stalag XXB (Malbork), Stalag 1A (Kamińsk), Stalag 2A (Starogard) i Stalag XXA (Toruń). Kilkadziesiąt pochówków, to groby lotników RAF, których samoloty zostały zestrzelone nad obecnym terytorium Polski.
Dn. 11 lipca 1942 r. bombowce RAF z dywizjonów 97 i 207 dokonały nalotu na cele wojskowe w Gdańsku. Miano zbombardować stocznię budującą U-booty. Niemiecka artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła dwa bombowce AVRO LANCASTER. Obie załogi zginęły i spoczywają we wspólnej mogile zbiorowej. Nie było możliwości dokonania identyfikacji …
Na 7 pionowych stelach umieszczono dane 14 lotników.

Załoga samolotu Lancaster R5696 z 97 Squadron
https://aircrewremembered.com/miller-charles.html
Flight Lieutenant Charles W. Miller, pilot, Royal Air Force, odznaczony D.F.C., Nowozelandczyk
Sergeant John Forsyth, pilot, Royal Air Force Volunteer Reserve
Sergeant Alan T. Grossmith, obserwator, Royal Air Force Volunteer Reserve
Pilot Officer Joseph N. Eslick, strzelec samolotowy-radiotelegrafista, Royal Air Force Volunteer Reserve
Pilot Officer Robert J. Westgate, strzelec samolotowy-radiotelegrafista, Royal Canadian Air Force
Sergeant Norman L. Smith, strzelec samolotowy, Royal Australian Air Force
Flight Sergeant Alden E. Nickerson, strzelec samolotowy, Royal Canadian Air Force
Załoga samolotu Lancaster L7543 z 207 Squadron
https://aircrewremembered.com/duke-george.html
Flight Sergeant George H. Duke, pilot, Royal Air Force Volunteer Reserve
Flight Sergeant Kenneth H. Hart, pilot, Royal Air Force Volunteer Reserve
Sergeant Frank Routledge, obserwator, Royal Air Force Volunteer Reserve
Sergeant Harold A. Storey, obserwator, Royal Air Force Volunteer Reserve
Pilot Officer Kenneth J. Shirley, strzelec samolotowy-radiotelegrafista, Royal Air Force
Flight Sergeant David A. Boldy, strzelec samolotowy, Royal Air Force Volunteer Reserve
Flight Sergeant Allan P. Cullerne, strzelec samolotowy, Royal Air Force Volunteer Reserve

Rocznica zestrzelenia brytyjskiego bombowca w Parku Jaśkowej Doliny (bombowiec z 97 dywizjonu)
https://www.trojmiasto.pl/wiadomosci/Ro ... 57423.html

[Krzyszwars]

W nocy 29 kwietnia 1943 r. 12 dywizjon RAF (12 Sqdn.) przeprowadził akcję zrzutu min w Zatoce Gdańskiej. Stracił dwie maszyny wraz z załogami.
Avro Lancaster M I ED325 został trafiony przez artylerię przeciwlotniczą ok. 8-10 km na wschód od Rozewia. Samolot spadł i spłonął.
https://asn.flightsafety.org/wikibase/210047
Zginęła cała załoga. Pięciu lotników spoczywa w Malborku - Pilot Officer Laurence Walter George Head (pilot), Sergeant Harry Hargreaves Wensley (inżynier pokładowy), Sergeant Joseph Short (obserwator) Sergeant Frederick George Roscoe Gibbs (radiooperator/strzelec samolotowy) i Sergeant Peter Thomas Murphy (strzelec samolotowy).
Ciał dwóch członków załogi nie odnaleziono. Sergeant John Willatt (bombardier) i Sergeant Donald William Payne (tylny strzelec) zostali upamiętnieni na tablicach znajdujących się w Rynnymede Memorial – Mauzoleum Sił Powietrznych koło Londynu.

Typowy przykład nagrobka (stela) występującego na cmentarzach CWGC. Krój liter znormalizowany, wszystkie napisy wykonane dużymi literami.
U góry odznaka formacji / jednostki wojskowej. Tutaj godło Royal Air Force z oficjalną dewizą: PER ARDUA AD ASTRA (Przez przeciwności do gwiazd).

Poniżej w kolejnych wierszach:
Numer służbowy (tylko szeregowcy i podoficerowie) i stopień wojskowy – Pilot Officer (podporucznik lotnictwa)
Inicjały imion i nazwisko, posiadane odznaczenia – DFM (Distinguished Flying Medal / Medal Wybitnej Służby Lotniczej – tym przypadku nadany pośmiertnie)
Funkcja – Pilot
Formacja / jednostka wojskowa – Royal Air Force
Data śmierci, wiek
Krzyż – jednkowy dla wszystkich wyznań chrześcijańskich.
U dołu steli tekst wybrany przez rodzinę. Na tym nagrobku – PRECIOUS MEMORIES TENDERLY KEPT, WE LOVED YOU TOO DEARLY TO EVER FORGET / Cenne wspomnienia z czułością przechowywane, kochaliśmy Cię zbyt mocno, żeby kiedykolwiek zapomnieć …

[Krzyszwars]

29 kwietnia 1943 r. poległa także druga załoga z 12 dywizjonu bombowego. Samolot Avro Lancaster Mk. III ED408 PH-A został zestrzelony koło Łeby przez nocny myśliwiec z NJG3 (Nachtjagdgeschwader 3) i wpadł do morza. Trzech lotników, których ciała fale wyrzuciły na brzeg, spoczywa obecnie w Malborku - Sergeant G. Elsworthy (pilot), Flying Officer B.V.L. Veira (nawigator) i Sergeant E.A. Pye (inżynier pokładowy). Ciał czterech pozostałych członków załogi nie odnaleziono. Flight Sergeant W.E. Freeman (radiooperator-strzelec samolotowy), Pilot Officer J.J.L. Haddow (bombardier), Sergeant C.W.S. Downes (strzelec samolotowy) i Sergeant R.C. Grant (tylny strzelec) zostali upamiętnieni na tablicach znajdujących się w Rynnymede Memorial – Mauzoleum Sił Powietrznych koło Londynu.
Flying Officer (porucznik lotnictwa) Basil Vernon Lancelot Veira pochodził z Karaibów (St. Kitts). Do RCAF (Royal Canadian Air Force) wstąpił w 1941 r.
https://www.veterans.gc.ca/en/remembran ... il/2194166
https://www.caribbeanaircrew-ww2.com/?p=602

Widać wyraźnie godło RCAF różniące się od godła RAF dodatkowym napisem – Royal Canadian Air Force. Litery DFC wyryto za nazwiskiem. F/O B.V.L. Veira został pośmiertnie odznaczony DFC (Distinguished Flying Cross – Krzyż Wybitnej Służby Lotniczej, w czasie II w.ś. przyznawany tylko oficerom).

[Krzyszwars]

Na ponad 212 tysiącach nagrobków znajdujących się na cmentarzach CWGC wyryto zdanie – KNOWN UNTO GOD (Znany Bogu). Zostało wybrane przez Rudyarda Kiplinga i jest umieszczane na nagrobkach niezidentyfikowanych żołnierzy. Kipling stracił jedynego syna w 1915 r. na froncie we Francji i po zakończeniu wojny współpracował z IWGC.
Na stelach poległych podczas I wojny światowej umieszczano napis – A SOLDIER / OF THE GREAT WAR (żołnierz Wielkiej Wojny)
https://thebignote.com/2020/10/19/known ... n-soldier/
Oczywiście w niektórych przypadkach znana jest formacja, w której służył niezidentyfikowany żołnierz, a czasem dokładna data śmierci i stopień wojskowy.
W Malborku też są pochowani nieznani żołnierze brytyjscy. U góry takich nagrobków (steli) znajduje się napis – A SOLDIER / OF THE / 1939-1945 / WAR

Poniżej znajduje się krzyż łaciński, a u podstawy napis KNOWN UNTO GOD
Malbork - nagrobek nieznanego lotnika RAF.

Godło RAF, poniżej - AN AIRMAN / OF THE / 1939-1945 / WAR (lotnik wojny 1939-1945)
ROYAL AIR FORCE
Brytyjczycy przyjęli zasadę, że każdy poległy powinien być upamiętniony.
Dane poległych – zaginionych lub nie posiadających znanego miejsca pochówku - umieszczane są na pomnikach położonych na cmentarzach CWGC. Wybiera się cmentarze położone najbliżej przypuszczalnego miejsca pochówku lub śmierci.
W 1953 r. królowa Elżbieta II odsłoniła w Rynnymede pod Londynem mauzoleum ku czci żołnierzy RAF, RAuxAF (Royal Auxiliary Air Force), WAAF (Women's Auxiliary Air Force) i żołnierzy poległych w operacjach SOE. Na murach mauzoleum – Air Forces Memorial – umieszczono dane 20456 kobiet i mężczyzn, którzy zaginęli bez wieści lub których dokładne miejsce pochówku nie jest znane.

[Krzyszwars]

Fotografie umieszczone w tym temacie (przez kol. be-good oraz przeze mnie) pochodzą z 2011 roku. Na Malbork Commonwealth War Cemetery był wtedy jeszcze pomnik, którego już tam nie ma. Znajdował się z prawej strony wejścia na cmentarz. Wbrew swojej nazwie - Malbork Memorial - upamiętniał żołnierzy zmarłych w obozie jenieckim w Lidzbarku Warmińskim, których pochowano na cmentarzu jenieckim w Markajmach.

Na cmentarzu w Markajmach, w mogiłach zbiorowych, spoczywa ponad 2700 jeńców różnych narodowości. W pierwszej połowie lat dwudziestych XX w. Brytyjczycy prowadzili tu poszukiwania szczątków swoich żołnierzy, ale 39 nie udało się odnaleźć. Ówczesna IWGC postanowiła upamiętnić to miejsce. W Markajmach postawiono "Cross of Sacrifice" i wyryto tam dane tych 39 żołnierzy. W okresie PRL, podobnie jak większość cmentarzy z I wojny światowej, także ten w Markajmach nie był objęty żadną opieką i został zdewastowany. W tej sytuacji CWGC uznała, że dalsze utrzymywanie tego miejsca nie ma sensu. Napisy skuto, a brytyjskich żołnierzy upamiętniono na najbliżej położonym cmentarzu CWGC, który znajduje się w Malborku.

Na pomniku – Malbork Memorial - był napis
"1914 + 1918 / THE BRITISH SOLDIERS HONOURED HERE DIED IN THE SERVICE OF THEIR COUNTRY / AND ARE BURIED IN THE PRISONER OF WAR CEMETERY AT LIDSBARK FORMERLY KNOWN AS HEILSBERG" (1914 + 1918 Upamiętnieni tutaj żołnierze brytyjscy zmarli w służbie swego kraju i są pochowani na cmentarzu jenieckim w Lidzbarku znanym dawniej jako Heilsberg)
W 2013 r. CWGC uznała jednak, że w Polsce podejście do cmentarzy wojennych zmieniło się na lepsze i postanowiono odtworzyć upamiętnienie w Markajmach. W 2014 r. powstał symboliczny „Lidzbark Warminski War Cemetery”, gdzie ustawiono 39 steli.
https://www.bbc.com/news/uk-england-27323196
https://www.westernfrontassociation.com ... in-poland/
W brytyjskiej kwaterze w Markajmach umieszczono pomnik z napisem:
THE MEN / IN WHOSE MEMORY / THE HEADSTONES / IN THIS GROUP / HAVE BEEN ERECTED / DIED IN CAPTIVITY / DURING THE / 1914-1918 WAR / AND ARE BURIED / ELSEWHERE / IN THIS CEMETERY.
Wolne tłumaczenie: Żołnierze (mężczyźni), na pamiątkę których wzniesiono nagrobki w tej kwaterze (grupie), zmarli w niewoli podczas wojny 1914–1918 i zostali pochowani gdzieś na tym cmentarzu (w innym miejscu tego cmentarza).