Johann Reinhold i Georg Forster

[mirza3]

Powiedzenie to "Polnische Wirtschaft", czyki "polska gospodarka" w sensie pejoratywnym.
Łączy się ono z Tczewem przez urodzonego w Nassenhuben (Mokrym Dworze) pod Gdańskiem, Johanna Georga Adama Forstera, będącego synem tczewianina, nie mniej słynnego Johanna Reinholda Forstera.
W latach 1784-1787 Georg Forster był profesorem historii naturalnej w Szkole Głównej Wielkiego Księstwa Litewskiego w Wilnie i z tego najprawdopodobniej okresu pochodzi jego niepochlebna opinia.
Myliłby się jednak ten, kto uważałby Georga Forstera za "polakożercę". Jak sam napisał:

"Wszyscy ludzie na ziemi mają takie samo prawo do mojej dobrej woli..., a moje chwalenie i ganienie jest niezależne od narodowych uprzedzeń."

Gdy na dwa lata przed śmiercą, w 1792 roku, żyjący w osamotnieniu i nędzy w Paryżu Georg Forster otrzymał od króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II, medal Akademii Berlińskiej wraz z wysokim subsydium, w swojej odmowie przyjęcia zaszczytnego wyróżnienia i dostatniego utrzymania, zawarł następujące słowa:

"Urodziłem się na ziemi polskiej, o milę od Gdańska i opuściłem ziemię rodzinną gdy przeszła pod panowanie pruskie, a więc nie jestem Prusakiem."[zaakceptowany][/zaakceptowany]

[be-good]

Bardzo słusznie , często zwłaszcza starsze pokolenie tczewiaków używa sarkastycznie "Polnische Wirtschaft" w krytycznej ocenie organizacji lub działań, ale wydaje mi się, że informacja o spopularyzowaniu w języku niemieckim tego zwrotu przez człowieka z naszego miasta rodem jest wiedzą dość niszową.

[zielu]

Tczewski ślad w Wilnie, czyli tabliczka na dziedzińcu Uniwersytetu Wileńskiego, upamiętniająca Georga Forstera wśród grona innych wybitnych profesorów uczelni, gdzie Forster jr. w latach 1784 - 1787 był szefem katedry historii naturalnej.

IMG_5788.JPG (213.75 KiB) Przejrzano 2872 razy

IMG_5788.JPG (213.75 KiB) Przejrzano 2872 razy

Cytując za Wikipedią:

Początkowo był on tam przyjmowany dobrze, jednak czuł się tam coraz bardziej wyizolowany. Stwierdził, że "panowie polscy dookoła są krańcowo obojętni w stosunku do nauki, a szczególnie w stosunku do historii naturalnej". Większość z jego kontaktów stanowili wciąż naukowcy z Niemiec; szczególnie godna wspomnienia jest tutaj jego dyskusja z Immanuelem Kantem nad definicją rasy w odniesieniu do człowieka. W roku 1785 Forster udał się do Halle, gdzie złożył jako doktorat z medycyny swoją pracę o roślinach Południowego Pacyfiku (praca nosiła tytuł De Plantis Esculentia Insularum Oceania Australis). Dodatkowo jego ambicje stworzenia prawdziwego centrum badawczego historii naturalnej nie uzyskały odpowiedniego wsparcia finansowego ze strony polskich władz. Co więcej jego słynny wykład o historii naturalnej z roku 1785 przeszedł raczej bez echa i nie był nawet wydrukowany (nastąpiło to dopiero w roku 1843). Te okoliczności doprowadziły do silnych napięć między nim a lokalną społecznością. W wyniku tego zerwał na sześć lat przed zakończeniem swój kontrakt, gdy caryca Katarzyna zaoferowała mu możliwość wzięcia udziału w podróży dookoła świata za wysokie wynagrodzenie wraz z obietnicą posady profesora w Petersburgu. Doprowadziło to do silnego konfliktu między nim i Jędrzejem Śniadeckim. Ostatecznie rosyjska propozycja nie doszła do skutku z powodu wybuchu wojny rosyjsko-szwedzkiej, a Forster musiał opuścić Wilno w końcu sierpnia 1787. Pozostawił po sobie zaczątki ogrodu botanicznego i cenny księgozbiór.

[spaff]

W niniejszym wątku nie zanotowałem istnienia ulicy Forsterów, ale nie to jest powodem tego posta.

Kilka przypadkowo napotkanych ilustracji z interneta i ich opisów:

Bruststück nach vorn, den Kopf nach rechts ins Halbprofil gewandt, Blick nach rechts, mit Rollmopslöckchen, Zopf im Nacken, weißem Halstuch und Jacke, vor kreuzschraffiertem Hintergrund und in ovaler Rahmung mit Blattgirlande im oberen Viertel, unten der Name des Dargestellten.
Bemerkung: Auf Vorder- und Rückseite der Besitzstempel des Gregor Kraus.; Das gleiche Motiv auf einem Titelblatt siehe Signatur PT 971/05 (Deutsches Museum München, Archiv).
Personeninformation: Dt. Naturwissenschaftler, Weltumsegler, Länder- und Völkerkundler, ursprünglich evangelischer Pfarrer, 1766-1772 Übersetzer und Lehrer in England; Reisen: 1765 St. Petersburg, 1772-1775 Südsee und Tahiti mit J. Cook; Professor ab 1780; Vater von Georg Forster

Chamskie tłumaczenie z Tłumacz Google:

Popiersie zwrócone do przodu, głowa zwrócona w prawo, półprofil, spojrzenie w prawo, loki w jodełkę, warkocz na karku, biała apaszka i żakiet, na tle kratkowanego tła, w owalnej ramce z girlandą liści w górnej ćwiartce, nazwisko portretowanego u dołu.
Uwaga: Pieczątki własnościowe Gregora Krausa znajdują się z przodu i z tyłu. Ten sam motyw pojawia się na stronie tytułowej; patrz sygnatura PT 971/05 (Deutsches Museum Monachium, Archiwum).
Dane osobowe: niemiecki przyrodnik, żeglarz, badacz geografii i etnologii, pierwotnie pastor protestancki, tłumacz i nauczyciel w Anglii w latach 1766–1772; podróże: Petersburg w 1765 r., Morza Południowe i Tahiti z Jamesem Cookiem w latach 1772–1775; profesor od 1780 r.; ojciec Georga Forstera

Heliogravüre nach einem Gemälde mit Halbfigur annähernd en face, Kopf im Dreiviertelprofil nach rechts gewandt, Blick geradeaus, vor dunklem Hintergrund mit angedeuteten Blättern von Bäumen oder Sträuchern. Dargestellter mit hoher Stirn, Rollmopslöckchen, Zopf mit Schleife im Nacken, weißem Hemdkragen und dunkler Jacke. Unterhalb des rechteckigen Bildfeldes links der Name des Künstlers der Vorlage, rechts die Bildnummer "8142". Unten rechts der Name des Dargestellten, links die Angabe "Photographische Gesellschaft in Berlin".
Bemerkung: Auf der Vorderseite unterhalb der Abbildung mittig Gaufrage der Photographischen Gesellschaft.; Als Vorlage diente ein Gemälde von Anton Graff.; Im "Zugangsbuch Sondersammlungen Porträts 1931-1944" unter "Herkunft" die Angabe "Franz Hanfstaengl, München" und unter "Wert" der Betrag 3,60 Mark.
Personeninformation: Dt. Naturwissenschaftler, Weltumsegler, Länder- und Völkerkundler, ursprünglich evangelischer Pfarrer, 1766-1772 Übersetzer und Lehrer in England; Reisen: 1765 St. Petersburg, 1772-1775 Südsee und Tahiti mit J. Cook; Professor ab 1780; Vater von Georg Forster Übernahme durch Franz Hanfstaengel : 01.01.1927 ab 1766 in Dresden tätig; Schweiz. Maler und Radierer des Klassizismus

Chamskie tłumaczenie z Tłumacz Google:

Heliograwiura na podstawie obrazu przedstawiającego postać w półpostaci, zwróconą niemal en face, z głową w profilu w trzech czwartych zwróconą w prawo, patrzącą prosto przed siebie, na ciemnym tle z sugestywnymi liśćmi drzew lub krzewów. Model ma wysokie czoło, loki, warkocz zawiązany w kokardę na karku, biały kołnierzyk koszuli i ciemną marynarkę. Pod prostokątnym obszarem obrazu, po lewej stronie, widnieje nazwisko autora oryginalnego dzieła, a po prawej numer obrazu „8142”. Poniżej, po prawej stronie, widnieje nazwisko modela, a po lewej napis „Towarzystwo Fotograficzne w Berlinie”.
Uwaga: Na przedniej stronie, pod obrazem, pośrodku, widnieje przewodniczący okręgu Towarzystwa Fotograficznego. Oryginalnym dziełem był obraz Antona Graffa. W „Rejestrze Nabytków Kolekcji Specjalnych Portrety 1931–1944” w rubryce „Proweniencja” widnieje wpis „Franz Hanfstaengl, Monachium”, a w rubryce „Wartość” kwota „3,60 marek”.
Dane osobowe: niemiecki przyrodnik, żeglarz, geograf i etnolog, pierwotnie pastor protestancki, tłumacz i nauczyciel w Anglii w latach 1766–1772; podróże: 1765 Petersburg, 1772–1775 Morza Południowe i Tahiti z Jamesem Cookiem; profesor od 1780; ojciec Georga Forstera; przejęty przez Franza Hanfstaengela: 1 stycznia 1927; działający w Dreźnie od 1766; szwajcarski malarz i akwaforcista okresu klasycznego

Schulterstück etwas nach links gewandt, den Kopf nach rechts ins Halbprofil, mit Rollmopslöckchen, Zopf im Nacken, Hemd, Weste und Jacke, vor dunklem Hintergrund und in ovaler Rahmung mit Blattgirlande am oberen Viertel. Das Porträt schmückt das Titelblatt eines gedruckten Werks.
Bemerkung: Auf Vorder- und Rückseite der Besitzstempel des Gregor Kraus.; Das gleiche Porträt, jedoch ohne Text siehe Signatur PT 971/02 (Deutsches Museum München, Archiv).
Personeninformation: Dt. Naturwissenschaftler, Weltumsegler, Länder- und Völkerkundler, ursprünglich evangelischer Pfarrer, 1766-1772 Übersetzer und Lehrer in England; Reisen: 1765 St. Petersburg, 1772-1775 Südsee und Tahiti mit J. Cook; Professor ab 1780; Vater von Georg Forster Dt. Schriftsteller

Chamskie tłumaczenie z Tłumacz Google:

Ramiona lekko zwrócone w lewo, głowa zwrócona w prawo, półprofil, loki w jodełkę, warkocz na karku, w koszuli, kamizelce i kurtce, na ciemnym tle, w owalnej ramie z girlandą liści w górnej ćwiartce. Portret zdobi stronę tytułową drukowanego dzieła.
Uwaga: Pieczęć własnościowa Gregora Krausa znajduje się zarówno z przodu, jak i z tyłu. Ten sam portret, ale bez tekstu, znajduje się pod sygnaturą PT 971/02 (Deutsches Museum Monachium, Archiwum).
Dane osobowe: niemiecki przyrodnik, żeglarz, badacz geografii i etnologii, pierwotnie pastor protestancki, tłumacz i nauczyciel w Anglii w latach 1766–1772; podróże: Petersburg w 1765 r., Morza Południowe i Tahiti z Jamesem Cookiem w latach 1772–1775; profesor od 1780 r.; ojciec Georga Forstera, niemieckiego pisarza.

Medaillon mit dem Doppelporträt von Vater und Sohn vor dunklem Hintergrund, beide im Kopfbild und im Profil nach rechts gewandt, der Dargestellte im Vordergrund mit Zopf im Nacken und mit älteren Gesichtszügen. Unter dem ovalen Medaillonfeld die Namen der Dargestellten, Lebensdaten sowie Geburts- und Sterbeort.
Bemerkung: Auf Vorder- und Rückseite der Besitzstempel des Gregor Kraus.; Oben links mit Bleistift: "Nr. 570", oben rechts: "2138a".
Personeninformation: Dt. Naturwissenschaftler, Weltumsegler, Länder- und Völkerkundler, ursprünglich evangelischer Pfarrer, 1766-1772 Übersetzer und Lehrer in England; Reisen: 1765 St. Petersburg, 1772-1775 Südsee und Tahiti mit J. Cook; Professor ab 1780; Vater von Georg Forster Dt. Naturforscher; Ethnologe; Reiseschriftsteller; Journalist; Essayist; Übersetzer von Reiseliteratur; Weltumsegler

Chamskie tłumaczenie z Tłumacz Google:

Medalion z podwójnym portretem ojca i syna na ciemnym tle, obaj ukazani z przodu i z profilu w prawo, ojciec na pierwszym planie z warkoczem i starą twarzą. Pod owalnym medalionem znajdują się imiona bohaterów, daty urodzenia i śmierci oraz miejsca urodzenia i śmierci.
Uwaga: Pieczęć własnościowa Gregora Krausa znajduje się zarówno z przodu, jak i z tyłu. W lewym górnym rogu wyryto ołówkiem: „Nr 570”, a w prawym górnym rogu: „2138a”.
Dane osobowe: niemiecki przyrodnik, żeglarz, geograf i etnolog; pierwotnie pastor protestancki, tłumacz i nauczyciel w Anglii w latach 1766–1772; podróże: Petersburg w 1765 r., Morza Południowe i Tahiti z Jamesem Cookiem w latach 1772–1775; profesor od 1780 r.; ojciec Georga Forstera.

Doppelporträt von Vater und Sohn vor dunklem Hintergrund und in Medaillonrahmen mit Aufhängung, die mittels einer Schleife an einem Nagel und vor einer Wand befestigt ist. Beide im Kopfbild und im Profil nach links gewandt, der Dargestellte im Vordergrund mit Zopf im Nacken und mit älteren Gesichtszügen, offener Jacke und Hemd darunter, der Sohn dahinter mit Jabot. Unter dem Rahmen ein Konsolfeld mit den Namen der Dargestellten, unter dem rechteckigen Bildfeld die Künstleradresse ("von D.BergerGeätz.1782").
Bemerkung: Auf Vorder- und Rückseite der Besitzstempel des Gregor Kraus.; Plattenrand nur oben erkennbar, deshalb keine Maßangabe möglich.
Personeninformation: Dt. Naturwissenschaftler, Weltumsegler, Länder- und Völkerkundler, ursprünglich evangelischer Pfarrer, 1766-1772 Übersetzer und Lehrer in England; Reisen: 1765 St. Petersburg, 1772-1775 Südsee und Tahiti mit J. Cook; Professor ab 1780; Vater von Georg Forster Dt. Kupferstecher und Illustrator; 1778 Mitglied der Akademie der Künste zu Berlin und seit 1787 dortiger Prof. der Kupferstecherkunst; Vizedirektor der Akademie Dt. Naturforscher; Ethnologe; Reiseschriftsteller; Journalist; Essayist; Übersetzer von Reiseliteratur; Weltumsegler Dt. Schriftsteller und Verlagsbuchhändler in Berlin

Chamskie tłumaczenie z Tłumacz Google:

Podwójny portret ojca i syna na ciemnym tle, oprawiony w medalion i zawieszony na gwoździu na ścianie. Obaj ukazani są zwróceni w lewo, zarówno w ujęciu portretowym, jak i profilowym. Ojciec, na pierwszym planie, ma warkoczyk na karku i starzeje się, ubrany w rozpiętą marynarkę i koszulę. Jego syn, za nim, nosi żabot. Pod ramą znajduje się panel z nazwiskami portretowanych, a pod prostokątnym obszarem portretu adres artysty („by D. Berger, akwaforta, 1782”).
Uwaga: Pieczęć własnościowa Gregora Krausa znajduje się z przodu i z tyłu. Krawędź kliszy widoczna jest tylko u góry, dlatego nie można określić jej wymiarów.
Dane osobowe: niemiecki przyrodnik, żeglarz, badacz geografii i etnologii, pierwotnie pastor protestancki, tłumacz i nauczyciel w Anglii w latach 1766–1772. Podróże: 1765 Petersburg, 1772–1775 Morza Południowe i Tahiti z Jamesem Cookiem; profesor od 1780. Ojciec Georga Forstera, niemieckiego grawera i ilustratora; członek Berlińskiej Akademii Sztuk Pięknych w 1778 r. i profesor grawerowania od 1787 r.; wicedyrektor Akademii; niemiecki przyrodnik; etnolog; pisarz podróżniczy; dziennikarz; eseista; tłumacz literatury podróżniczej; żeglarz; niemiecki pisarz i księgarz w Berlinie.

Źródło: https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de