Forum Dawnego Tczewa

Wychodzi na to, że data rozebrania bramy wiazdowej na most kolejowy 1926r. może być wiarygodna.

Płaskorzeźba na wschodnim portalu Mostu

Znalazłem ciekawe zdjęcia portali mostowych. Oto krótki ich opis. Relief zdobiący wschodnią bramę wykonał Hermann Schievelbein i przedstawiał misję ewangelizacyjną w Prusach za panowania Wielkiego Mistrza Winricha von Kniprode. W centralnej części znajdowała się jego postać na koniu, po prawej stronie umieszczone były trzy postacie biskup sambijski Bartłomiej, korząca się przed nim kobieta i tuż przy krawędzi pojmany litewski książę Kiejstut. Dumny napis głosił:
DEN ANDENKEN AN DIE ZEIT DER BLUTHE DES DEUTSCHEN ORDENS IN PREUSSEN UNTER DEN HOCHMEISTER WINRICH VON KNIPRODE (Dla upamiętnienia czasu rozkwitu Zakonu Niemieckiego w Prusach pod <rządami> Winricha von Kniprode). Relief z portalu zachodniego był dziełem Gustava Blasera i ukazywał uroczystość otwarcia mostu przez Fryderyka Wilhelma IV, jego konna postać znajdowała się w centrum, z lewej strony artysta umieścił postać księcia Wilhelma (późniejszy cesarz Wilhelm I)i kolejnych członków rodziny Hohenzollernów księcia Alberta , Karola i Fryderyka Wilhelma (późniejszy cesarz Fryderyk III). Na prawo od króla przedstawiono odpowiedzialnych za budowę mostów, między innymi stał Lentze z planem w ręku oraz Schinz. Napis głosił: UNTER DER REGIERUNG FRIEDRICH WILHELM IV. AM XXVII JULI MDCCCLI GEGRUNDET UND AM XII. OCTOBER MDCCCLVII DEM VERKEHR EROFNET (Pod rządami Fryderyka Wilhelma IV 27 lipca 1851 rozpoczęto i 12 października 1857 dla ruchu otworzono).
Z naszej perspektywy wymiar propagandowy dzieła jest już całkowicie neutralny, ot bardzo ciekawy zabytek, cenne świadectwo swoich czasów. Niestety dla przedwojennych władz reliefy były niestrawne (trochę trudno się dziwić) dlatego chyba pod koniec lat dwudziestych płaskorzeźby skuto. Swoją drogą ciekawe co stało się z ich fragmentami, może u kogoś na działce za kwietnik robi głowa któregoś Hohenzollerna albo biskupa sambijskiego.

Czy portal wschodni od strony Lisewa po przedłużeniu mostu przed I wojną światową przestał istnieć / został rozebrany / zniszczony / pozostał na swym miejscu?
Co mogło się z nim stać?

Portal po przedłużeniu mostu pozostał na swoim miejscu. Widać to na zdjęciu zamieszczonym przez zet48. Relief stanowi tło dla elementu dostawionego (do dziś istniejącego) przęsła.

Przed chwilą sprawdziłem kim byli twórcy reliefów, prace zlecono artystom z górnej półki. Blaser i Schievelbein oraz autor całego projektu architektonicznego Stuler byli najlepsi, zresztą któż inny mógłby pracować dla samego króla.

Informacje podane przez Ja Wisła chciałbym uzupełnić paroma szczegółami dotyczącymi portalu zachodniego.

Wykonane w 1859 ceramiczne reliefy umieszczone na portalach mostu nie należały do detali często przedstawianych na fotografiach z okresu pruskiego, mimo podniosłych propagandowych treści, jakie przedstawiały.
Jak przedstawił to prof. Georg Mehrtens w swoim artylule "Zur Baugeschichte der alten Weichselbrücke bei Dirschau", zamieszczonym w nr. 92 "Centralblatt der Bauverwaltung" z 1902 r., do ich wykonania użyte zostały niezbyt trwałe materiały i reliefy doznały w wyniku zwietrzenia znacznych ubytków, tak, że konieczne było ich odtworzenie. Jakość prac pozostawiała wiele do życzenia, co ocenić można po fotografiach zamieszczonych przez Mehrtensa w jego wcześniejszym artykule poświęconym historii starego mostu w Zeitschrift für Bauwesen rocznik 1893.

Na reliefie z portalu zachodniego, wykonanym przez prof. Bläsera uwieczniona zostala fikcyjna scena otwarcia mostu z udziałem króla Prus wraz z następcami oraz osób zasłużonych przy budowie.
W rzeczywistości otwarcie mostu i trasy do Królewca, z powodu choroby króla, nastąpiło bez wielkich uroczystości, a pierwszy pruski panujący - książę Wilhelm (późniejszy Wilhelm I) przejechał przez most, jeszcze jako regent, 3 czerwca 1860 r. z okazji otwarcia linii z Królewca do Ejtkun (Eydtkuhnen), a w zasadzie do Stołupianów (Stalluponen).
Warto wymienić za Mehrtensem przedstawione na reliefie postacie - kolejność oryginalna, objaśnienia własne: 1. Fryderyk Wilhelm IV (1795-1861)
król Prus od 1840, w 1858 uczynił regentem swojego brata Wilhelma

2. Książę Wilhelm (1797-1888)
brat Fryderyka, król Prus od 1861, od 1871 - cesarz Niemiec

3. Książę Albrecht (1809-1872)
brat Fryderyka

4. Książę Carl (1801-1883)
brat Fryderyka, wielki mistrz odtworzonego zakonu joannitów, jeden ze wspóltwórców Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża

5. Książę Fryderyk Wilhelm (1831-1888)
syn Wilhelma I, w 1888 99-dniowy cesarz Niemiec Fryderyk III

6. August von der Heydt (1801-1874)
minister pruskiego Ministerstwa Handlu, Przemysłu i Robót Publicznych (od 1848), twórca Kolei Wschodniej, późniejszy Minister Finansów (od 1862)

7. Friedrich Mellin (1796-1859)
generalny dyrektor budowlany pruskiego Ministerstwa Handlu, Przemysłu i Robót Publicznych (od 1853)

8. Carl Lentze (1801-1883)
wyższy radca w Ministerstwa Handlu, Przemysłu i Robót Publicznych, przewodniczący Komisji Budowy Mostów na Wiśłe i Nogacie (od 1850), poźniej wspólprojektant kanału Elbląsko-Ostródzkiego, członek międzynarodowej komisji d/s budowy Kanału Sueskiego

9. Eduard Wiebe (1804-1892)
przewodniczący zarządu Kolei Wschodniej w Bydgoszczy (od 1853), późniejszy prekursor inzynierii sanitarnej,
twórca systemów kanalizacyjnych Berlina, Frankfurtu nad Menem, Wrocławia, Gdańska, Królewca, Bazylei i Triestu

10. Rudolf Eduard Schinz (1812-1855)
kierownik biura technicznego budowy mostów na Wiśle i Nogacie

11. Schwahn (?-1892)
budowniczy d/s hydrotechnicznych w Komisji Budowy Mostów na Wiśłe i Nogacie, kierownik wykonawczy robót w Tczewie, późniejszy dyrektor Kolei Meklemburskich

12. H. W. Krüger (1817-1876)
dyrektor Królewskiej Fabryki Maszyn w Tczewie

Ciekawa jest dość liczna reprezentacja rodziny kólewskiej, co mogło być spowodowane niepewnością co do mającej nastąpić sukcesji - w 1859 roku żył jeszcze Fryderyk Wilhelm IV, a regencję, na skutek fizycznej niesprawności króla po licznych wylewach, sprawował jego brat Wilhelm (ten z pomnika przed CED-em).
Dość zagadkowa jest natomiast nieobecność jednej, zasłużonej a przy tym ustosunkowanej postaci, piastującej wysoką i reprezentacyjną zarazem funkcję kólewskiego architekta. Czyżby portal okazał się za wąski aby zmieścić na nim jego autora?

I na koniec, wygląd reliefu z zachodniego portalu wkrótce po jego wykonaniu, uwieczniony na fotografii zrobionej w roku 1861 przez miłośnika sztuki z Görlitz, radcę Schmidta-Redera (z artykułu Mehrtensa w nr. 92 "Centralblatt der Bauverwaltung" z 1902):

Wizerunek oryginalnego reliefu z portalu wschodniego zachował się w obszernej pracy Bernharda Schmida z roku 1919, poświęconej zabytkom ówczesnego powiatu malborskiego, dostępnej w Elbląskiej Bibliotece Cyfrowej. Warto pamiętać, że spektakularnie przedstawiony triumf nad Kiejstutem nie trwał długo, gdyż ten zbiegł z celi na Zamku Wysokim w Malborku (sic !) pod koniec tego samego 1361 roku, w którym dostał się do krzyżackiej niewoli. Nawiasem mówiąc, znacznie gorzej posłużyło Kiejstutowi późniejsze uwięzienie przez bratanka Jagiełłę w Krewie, gdzie zmarł w 1382 r., najprawdopodobniej uduszony z jego rozkazu.

A ja znalazłem w necie płaskorzeźbę portalu wschodniego, która chyba tylko była projektem
- źródło w załączniku

Kristoph pisze:A ja znalazłem w necie płaskorzeźbę portalu wschodniego, która chyba tylko była projektem
- źródło w załączniku

Tylko co ta płaskorzeźba ma przedstawiać? Czy most na Nogacie miał jakieś ozdoby?
Genialna fota z http://www.ostbahn.eu/html/weichselbrucke1.html" onclick="window.open(this.href);return false;

LukaszB pisze:Czy most na Nogacie miał jakieś ozdoby?

Na obydwu portalach, środkowa blenda z pięciu znajdujących się ponad bramą, ozdobiona została figurą przełomowej dla Zakonu postaci.
Na portalu wschodnim umieszczony został, bliski nam z lekcji historii i obrazu Jana Matejki, książę Albrecht Hohenzollern-Ansbach, ostatni wielki mistrz Zakonu Krzyżackiego i pierwszy świecki władca Prus, a prywatnie - siostrzeniec Zygmunta Starego. Na portalu zachodnim czuwał wielki mistrz Hermann von Salza - hochmajster przekrętów, który poprzez fałszerstwo nadania Ziemi Chełmińskiej oraz uzyskanie jego legitymizacji od cesarza, stworzył podwaliny państwa zakonnego w Prusach, w których, nawiasem mówiąc, nigdy nie gościł.