Forum Dawnego Tczewa

W 2016 roku w ramach projektu „Gminny Program Rewitalizacji miasta Tczewa” realizowanego przy współfinansowaniu środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014 – 2020 zlecono wykonanie studium historyczno – urbanistycznego na Zatorzu. Dokument palce lizać http://www.rewitalizacja.tczew.pl/studi ... a-zatorzu/

LukaszB pisze: ↑1 cze 2017, o 13:38 W 2016 roku w ramach projektu „Gminny Program Rewitalizacji miasta Tczewa” realizowanego przy współfinansowaniu środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014 – 2020 zlecono wykonanie studium historyczno – urbanistycznego na Zatorzu. Dokument palce lizać http://www.rewitalizacja.tczew.pl/studi ... a-zatorzu/

Dobre źródło

Skupmy się na Kolejowej 1
Korzystając ze wspomnianego źródła: Post wrzuciłam zainspirowana pocztówką z Ebay Aż nie chce się wierzyć, że ta kamienica tak się zmieniła...

Studium historyczno - urbanistyczne osiedla Zatorze w Tczewie ma takie rodzynki

Na naszym Fb otrzymaliśmy taką wiadomość:

Czy wiadomo coś na temat budynku przy ul. Kolejowej 3 podobno przed wojną była tam szkoła?

Chodzi o ten budynek: Ktoś coś?

Prześlicznej urody pocztówka, której nikt z nas jeszcze nie widział (z Ebay.de, cena na dziś - około 100 PLN-ów).
Widzimy tu ulice Wilczą, Półwiejską oraz budynek z Kolejowej 5 obecnie mieszczący sklep spożywczy:
: https://www.google.com/maps/@54.097135, ... 312!8i6656

audycja o Kozen z naszym udziałem
https://radiogdansk.pl/audycje-rg/twoja ... ica-tczewa

Mam pytanie w związku z opublikowaną przed rokiem pocztówką, na której jest widoczny m.in. budynek przy Kolejowej 5. Podpis na kartce głosi, że to Geschäftshaus Friedrich Wessollek (Kolonialwaren, Restauration)- czy to może imię i nazwisko pierwotnego właściciela tego przybytku z czasu przed nastaniem tam Bielawskich? Według "Studium historyczno-urbanistycznego na Zatorzu", przed rodziną Bielawskich, w 1907 roku (potwierdza to plan z 1908), dom należał jeszcze do kupca Priebe. Kiedy ten budynek tak diametralnie zmienił swoją bryłę? Na starym zdjęciu publikowanym tutaj jako zagadka (w roku 2012) wyglądał już inaczej, ale posiadał jeszcze pewne elementy ułatwiające identyfikację z widokiem z pocztówki. Kiedy to zdjęcie wykonano? Z góry dziękuję za ewentualne odpowiedzi.

Bardzo prawdopodobne, że była to albo współwłasność, albo Wessollek wynajmował/dzierżawił od kupca Emila Priebe lokale dla swojego przedsiębiorstwa. Sam Priebe miał w Tczewie kilka nieruchomości, jedna z nich (ob. Plac Hallera 13) spłonęła w trakcie jednego z pożarów na rynku.

W każdym razie w aktach nadzoru miasta Tczewa z okresu zaboru pruskiego dla Kolejowej 5 (nr.inw. 300) widnieją dwie nazwiska: Priebe i Wessolek (por. plik A1_Magistrat Miasta Tczewa_Akta Nadzoru Budowlanego 1879-1950.xls: download/file.php?id=57463). Tak wogóle, to obecny budynek prawie nie przypomina tego z pocztówki.

Dziękuję za informacje! Bardzo interesuje mnie właśnie ta zmiana wyglądu budynku - czy można ustalić, kiedy doszło do przebudowy? Uwagę zwraca dodany wówczas i obecny tam do dziś ozdobny element architektoniczny na szczycie raczej prymitywnej dobudówki - identyczny można zobaczyć na zwieńczeniu ściany szczytowej domu przy Obrońców Westerplatte 2, na Placu Hallera 13 oraz Kościuszki 4 i Sambora 14 (tam w charakterze okienka). Czy to może jeden z symboli masońskich (paramasońskich)? Czy będący właścicielem (bądź współwłaścicielem) obiektu przy Kolejowej 5, a zarazem członkiem tczewskiej loży "Friedrich zum unauslöschlichen Gedächtnis" Emil Priebe może tłumaczyć obecność tego detalu w tak dziwnym miejscu?

Aktualnie pewnie to nie jest możliwe, ale jak się skończy pandemia, proponuję w pierwszej kolejności skontaktować się z Archiwum Zakładowym Urzędu Miasta w Tczewie i poprosić o teczkę nr 300 z aktami budynku Kolejowa 5. To właśnie Pan insp. Leszek Bodio z UM jest autorem tego inwentarza akt, który podlinkowałem i opiekuje się zbiorami archiwalnymi zabytków. Nie jest tam zaznaczone, że zespół zawiera jakieś szkice - raczej zwykłe akta budowlane z lat 1899-1936, po części zapisane niemieckim pismem odręcznym, niełatwym do rozszyfrowania, a po części w języku polskim. Może na ich podstawie dokładniej udałoby się ustalić, w jakich latach kto był właścicielem obiektu i czy w czasach II RP występowano o zgodę na przebudowę. Przypuszczam jednak, że obecny wygląd kamienicy zawdzięczamy raczej radosnej twórczości PRL-owskiego budownictwa. Dlatego jeżeli nic nie będzie na ten temat w archiwum miejskim, proponuję udać się do Archiwum Zakładowego Starostwa Powiatowego w Tczewie (insp. L. Janicka) i zapytać, czy nie ma teczki przebudowy nieruchomości Kolejowa 5 z okresu PRL, względnie lat 90.

Emil Priebe pojawia się w spisach członków loży od rocznika 1893/94 do rocznika 1917/18. W mitgliederze na lata 1918/19 jest notka, że zmarł w poprzednim roku. Restaurator "Wesołek" nie występuje w spisach masonów, do których miałem dostęp. Być może był współwłaścicielem od początku albo przejął obiekt po zmarłym Priebe pod koniec I wojny światowej (do sprawdzenia w aktach budynku). Nie wiem, z jakiego roku jest ta pocztówka niemiecka. W każdym razie w czasach II RP nieruchomość należała do rodziny Bielawskich i dalej był tam sklep kolonialny i restauracja. Por. Księga adresowa Tczewa i Pelplina z 1925 (s. 56) oraz karta nr 229 Ewidencji Dóbr Kultury w Tczewie. Głębszy trop to matrykuły gruntowe budynku w zbiorach starostwa i akta gruntowe budynku znajdujące się w Archiwum Państwowym w Gdańsku o. Gdynia, ale to już bardziej skomplikowana sprawa. Ciekawe, że Emil Priebe występuje w tej książce adresowej z lat 20. jako właściciel składu napojów alkoholowych przy Kopernika 8, ale to prawdopodobnie jest syn o takim samym imieniu.

Co do motywów lożowych na budynku Kolejowa 5, to jest taka ewentualność oczywiście, gdyż symbolem graficznym loży był krzyż czteroramienny o takim właśnie kształcie, częściowo podobny do krzyża maltańskiego. Znajdujemy taki motyw na "pomasońskich domach" - np. inne budynki Emila Priebe czy wspomniana Westerplatte 2 (Bruno Allert) albo Kościuszki 4 (Eduard Duwensee), natomiast nie musi to oznaczać inspiracji wolnomularskiej, gdyż taki wzór posiadał również Order Królewskiej Korony, popularny u pruskiego zaborcy. Poniżej przykład odznaczenia z zasobów niemieckiej Wikipedii:



Zresztą właściciel budynku przy Sambora 14 - Żyd J. Lippfeld, kupiec drzewny i posiadacz tartaku na "świńskim rynku" (por. viewtopic.php?t=2224#p65050) - miał taki sam symbol na swojej rezydencji, a nie był członkiem loży, gdyż do tczewskiego wolnomularstwa w praktyce nie przyjmowano osób wyznania mojżeszowego, choć Wielka Loża "Royal York zur Freundschaft" od 1872 r. na to zezwalała.