Forum Dawnego Tczewa

Gnojewo, miejscowość położona w bezpośrednim sąsiedztwie drogi krajowej nr 22, mniej więcej w połowie odległości pomiędzy Tczewem a Malborkiem. W miejscowości tej znajduje się najstarszy, a na pewno jeden z najstarszych kościołów o konstrukcji szachulcowej w Polsce. Kościół w stanie ruiny i całkowitego rozpadu. Obecnie pod opieką Towarzystwa Opieki nad Zabytkami - kilka lat temu został zabezpieczony prowizorycznie dach, ostatnio podparto mury i obito dach papą, zabezpieczono okno i wejście - nie można wejść do środka. Kościół zaczął niszczeć po wojnie, kiedy to nowi osadnicy wsi zdecydowali, że do celów sakralnych wystarczy mniejszy, wcześniej ewangelicki kościół - tańszy w utrzymaniu. Od tego momentu XIV-wieczna budowla niszczała - w latach 70-tych była wykorzystywana jako magazyn nawozów sztucznych, później planowano całkowite zniszczenie budowli - przeszkodzili temu mieszkańcy wsi. Wokół kościoła znajdują się resztki cmentarza ewangelickiego, a na nim dwie, dobrze zachowane stele.
Co najsmutniejsze w tej historii - kościół tak naprawdę zniszczony został za przyzwoleniem, wiedzą i z udziałem ówczesnego Państwa (PGR'y były państwowe), a obecnie to właśnie Państwo Polskie, mimo wielkiego znaczenia zabytku nie tylko w skali regionu, ale i w skali Polski, a nawet Europy, nie jest szczególnie zainteresowane by ponieść koszty rekonstrukcji zabytku - nie wiem jak obecnie przedstawia się sytuacja świątyni, jednak wiele lat trwały zabiegi i interwencje w różnych instytucjach, na różnych szczeblach, by chociaż zabezpieczyć dach kościoła oraz mury, by nie postępowała dalsza degradacja, która niechybnie doprowadziłaby do zawalenia się budynku. Sytuacja analogiczna, jak ta z naszym mostem. Ciekawostką jest fakt, że kościół posiada oryginalną, średniowieczną konstrukcję więźby dachowej, która - choć w opłakanym stanie - ale jednak dotrwała do dzisiaj. Warto by ten zabytek został odrestaurowany.

Kilka zdjęć z pozostałości cmentarza, który kiedyś znajdował się wokół kościoła w Gnojewie. Co mnie teraz zaczęło zastanawiać, to obecność ewangelickich/mennonickich nagrobków wokół katolickiego kościoła. Czyżby ten kościół wcześniej nie był katolicki? Nigdzie nie znalazłem takich informacji. A może ludność tak tolerancyjna w tamtych czasach?

Jedna z dwóch zachowanych steli w Gnojewie, to słynny nagrobek 20-letniej dziewczyny. Z jednej strony znajduje się różyczka (złamana), z drugiej splecione lilie. O symbolice nie chcę się za dużo rozpisywać, ponieważ nieszczególnie mam się czym pochwalić, jedynie dodam to, co zapamiętałem czytając o Gnojewie: lilia - symbol dziewictwa, czystości, złamana róża - dziewczyna najprawdopodobniej zostawił narzeczonego.
Oczywiście dwie najważniejsze daty: narodzin i śmierci oraz detale odwzorowujące staranność z jaką budowano nagrobki.

mieczyslaw pisze:Co mnie teraz zaczęło zastanawiać, to obecność ewangelickich/mennonickich nagrobków wokół katolickiego kościoła. Czyżby ten kościół wcześniej nie był katolicki? Nigdzie nie znalazłem takich informacji. A może ludność tak tolerancyjna w tamtych czasach?

Kościół w Gnojewie wraz z cmentarzem został przekazany protestantom w 1818 r. Nagrobki z czasów, gdy świątynia była katolicka, oczywiście się nie zachowały.

zielu pisze: Kościół w Gnojewie wraz z cmentarzem został przekazany protestantom w 1818 r. Nagrobki z czasów, gdy świątynia była katolicka, oczywiście się nie zachowały.

Czyli gdyby świątynia została wybrana przez osadników zamiast kapliczki ewangelickiej, wówczas można by powiedzieć, że historia zatoczyła koło?

edit:

Ale zaraz, zaraz - kapliczka ewangelicka, obecnie użytkowana jako katolicka, została zbudowana przed wojną - niestety nie pamiętam dokładnie kiedy. Czyli przed wojną we wsi protestanci użytkowali i kościół i kapliczkę na cmentarzu - ta z żółtej cegły? Czy jednak po zbudowaniu jej (kapliczki), kościół wrócił w ręce katolików? Orientujesz się?

Poniżej jeszcze kilka zdjęć z Gnojewa - @zielu, wiesz może jaka była pierwotna funkcja niedawnego "BAR-u" - w opisach pod zdjęciami napisałem szczegóły.

mieczyslaw pisze:Czyli gdyby świątynia została wybrana przez osadników zamiast kapliczki ewangelickiej, wówczas można by powiedzieć, że historia zatoczyła koło?

Nie inaczej

mieczyslaw pisze:Poniżej jeszcze kilka zdjęć z Gnojewa - @zielu, wiesz może jaka była pierwotna funkcja niedawnego "BAR-u" - w opisach pod zdjęciami napisałem szczegóły.

Na starej pocztówce z forum Marienburg budynek ten figuruje jako Gospoda und Garten Etablissement , czyli takie dzisiejsze Ebro W budynku znajdowała się nie tylko restauracja, ale też np. sala taneczna (koncertowa), bilard, kręgle...
Edytka: Na tej samej pocztówce kapliczka figuruje jako kościół katolicki. Czy takim była od początku powstania, czyli od bodajże lat 60. XIX wieku? Tego niestety na 100 proc. nie wiem, ale należy domniemywać, że tak, skoro kościół w tym czasie był już od półwiecza ewangelicki.

zielu pisze:

mieczyslaw pisze:Co mnie teraz zaczęło zastanawiać, to obecność ewangelickich/mennonickich nagrobków wokół katolickiego kościoła. Czyżby ten kościół wcześniej nie był katolicki? Nigdzie nie znalazłem takich informacji. A może ludność tak tolerancyjna w tamtych czasach?

Kościół w Gnojewie wraz z cmentarzem został przekazany protestantom w 1818 r. Nagrobki z czasów, gdy świątynia była katolicka, oczywiście się nie zachowały.

Protestanci w czasie reformacji przejmując świątynie, przejmowali także cmentarze do nich przyległe. Od drugiej połowy XVI wieku, kiedy to na Żuławach pojawili się Mennonici początkowo chowani byli na cmentarzach parafialnych katolickich bądź ewangelickich. Wyznaniowe nekropolie Mennonitów zaczęły powstawać dopiero na początku XVIII. Wydaje się, że ta dwudziestoletnia osoba nie mogła być wyznania Menonickiego, gdyż została pochowana w połowie XIX wieku, kiedy to już istniały z reguły oddalone od wsi nekropolie Mennonitów. Świątynia w tym czasie była już protestancka.

Przy okazji dzisiejszej wizyty w Gnojewie pozwoliłam sobie na zrobienie kilku zdjęć. Ogólnie rzecz biorąc od stycznia 2012 (czyli od momentu, kiedy ten temat na forum powstał) w kwestii samego kościoła żadnych większych zmian nie ma ... Na ścianie północnej kościoła znaleźć można tabliczki informacyjne, a na nich: Od osób zamieszkujących nad (aktualnie) sklepem udało mi się dowiedzieć, że w od jakiegoś czasu kościół p. w. św. Szymona i Judy Apostołów często jest odwiedzany i uwieczniany ... odnośnie ewentualnych planów renowacji niestety informacji brak ...

i kilka dodatkowych zdjęć:

Z tego co mi wiadomo kosciol zamknieto i okryto prowizorycznym dachem z funduszy jednej z niemieckich organizacji.
Na ufundowanych tablicach umieszczonych na budynku a pokazanych na jednym z Waszych zdjec jest widoczny obok napisu w jezyku polskim PRUSKI orzel (Westpreussen Adler).

Niestety stan kościoła się nie polepszył, wciąż jest zamknięty i podparty po bokach

Fragment baru dalej niszczeje...

Dużo się zmieniło natomiast przy pokrzyżackiej kapliczce. wyremontowana w 2009 roku została wzbogacona o pomnik ku czci zmarłym przy budowie berlinki. Krzyż zbudowany jest z szyny.